Кыргыз Республикасындагы тамекиге каршы чечкиндүү чаралар кийинки 40 жыл ичинде 121,500 өлүмдүн алдын алуусу мүмкүн

UNCT-KG-WHO-No tobacco

Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун (ДСУ) болжолдоолоруна ылайык, Тамекиге Каршы күрөшүү боюнча Алкактык Конвенция (ТКАК) менен шайкеш болгон чечкиндүү иш-аракеттери европалык аймактагы адамдардын ден соолугуна кыска жана узак мөөнөттүү келечекте олуттуу оң таасир алып келет.

2013-жылы, Кыргыз Республикасындагы улуулардын арасындагы тамеки чегүүсү 25,7%ды түздү. Кыргыз Республикасындагы бойго жеткен калктын учурдагы тамеки колдонуусунун негизинде, ал бүгүнкү күндө жашап турган 425 713 тамеки тарткан адамдардын арасынан 213 000 адам тамеки менен байланышкан оорулардан көз жумат деп болжолдоого болот. Тамекиге каршы күрөшүү боюнча чечкиндүү иш-аракет жок болгон учурда бул көрсөткүч жогору болуп калышы мүмкүн.

Болжолдоолор тамекиге каршы иш-чаралардын SimSmoke таасирин моделдөө системасын пайдалануу менен түзүлөт, ал тамекиге каршы күрөшүү боюнча иш-чаралардын комплексин ишке ашыруу, ДСУ ТКАКтыкы менен шайкеш, беш жыл ичинде 37%га, 15 жыл аралыгында 48%га, ал эми 40 жыл ичинде 57%га тамеки чегүүнү кыскартууга жардам берээрин көрсөтүп турат. Демек, жакынкы 40 жыл ичинде дээрлик 121 500 эрте өлүмдүн алдын алып калууга болот.

“Тамекиге каршы күрөш 2030-жылга чейинки мезгилде туруктуу өнүктүрүү жаатындагы Күн тартибине ылайык, жугуштуу эмес оорулардан (ЖЭО) 2030-жылы дүйнө жүзү боюнча эрте өлүмгө учуроону үчтөн бир бөлүккө кыскартуудагы таасирдүү каражаттардын бири болуп саналат”, - деди ДСУнун Европалык регионалдык бюросунун директору, доктор Жужанна Якоб. “Тамекиге каршы чаралардын таасири моделдөө тутумун пайдалануу менен түзүлгөн божомолдоолор, саясий ишмерлер, коомдук саламаттык сактоо адистери жана башка кызыкдар жактар ​​үчүн курал катары сунушталат. Бул курал, аны баалоо жана натыйжалуу чараларды аныктоо үчүн гана эмес, ошондой эле чечимдерди кабыл алуу үчүн орчундуу ишти камсыз кылууга мүмкүндүк берет”.

Тамекиге каршы күрөш боюнча айкын чаралар тамеки чегүүнүн жайылтылышын олуттуу азайтуусу мүмкүн

Америка Кошмо Штаттарындагы Джорджтаун университетинде калыптанган Тамекиге каршы иш-чаралардын таасирин моделдөө SimSmoke системасынын ылайыкташтырылган варианты тамеки жана тамеки чегүү менен байланышкан өлүмдүн таркашын азайтуу үчүн бирдиктүү жана интегралдык тамекиге каршы иш-чаралар да кесепеттерин алдын ала айтуу үчүн колдонулат. Модель ДСУ ТКАКка ылайык, тамекиге каршы иш-чаралардын топтомунун таасирин талдоодо иш жүзүндө колдонулган:

•      чылым чегүүгө тыюуну катаалдатуу, мыйзамдарды киргизүү аркылуу тамеки түтүнүнүн таасиринен коргоо;

•      тамеки чегүүнү токтотуу үчүн кызматтардын жеткиликтүүлүгүн арттыруу;

•      тамеки каптарына саламаттык эскертүүлөрдү жайгаштыруу, ошондой эле массалык маалымат каражаттары менен программаларды ишке ашыруу, билим берүү программаларын өткөрүү;

•      реклама, алдыга жылдыруу жана тамеки буюмдарына демөөрчү болууга тыюу салуунун аткарылышын камсыз кылуу;

•      тамекиге салыкты жогорулатуу менен тамекинин баасын көтөрүү.

Кыргыз Республикасында тамекиге салыкты жогорулатуу менен сигареттердин баасын жогорулатуусу зор таасир этет. Божомолдор боюнча, тамеки салыгын жогорулатуу менен тамеки тартууну 15 жыл ичинде 28%га кыскартууга болот. Бул чара тамеки чегүү менен шартталган 121 500 иштердин арасынан 78 137 өлүмдүн алдын алууга жардам берет. Баардык божомол маалыматтарын ДСУ сайтындагы маалыматтык баракчасында көрсө болот.

Тамекиге каршы чечкиндүү иш-чараларды киргизүү керек

Кыргыз Республикасынын тамекиге каршы күрөшүү тармагындагы жылыштарга карабастан, ДСУ ТКАКтын толук жүзөгө ашырылышына жетишүү үчүн алдыда дагы көп иш бар.

Коомдук жайларда (пассивдүү тамеки чегүү) тамеки чегүүгө тыюу салган катуу мыйзам  кабыл алуу 17 074 адамдын өмүрүн сактап калат.

Ири масштабдуу маалымат кампаниялар 16603 өлүмдүн алдын алууга жардам берет.

Кыргыз Республикасынын тамекиге каршы күрөшүү боюнча катуу чаралары жогорудагы максаттарга жетишүү үчүн жана калктын ден соолугун тамекинин зыяндуу таасиринен коргоого жардам берет.

Бүткүл дүйнөлүк тамекисиз күн - 2017: тамекиге каршы күрөштү күчөтүү  туруктуу өнүгүүгө шарт түзөт

31-май, 2017 Бүткүл дүйнөлүк тамекисиз күнү ДСУ өлкөлөрдү тамеки менен күрөшүү аракеттерине артыкчылык берүүгө чакырат. 2030-жылга чейинки мезгилге карата күн тартиби боюнча иш-чараларды ишке ашыруу үчүн туруктуу өнүктүрүү жана тагыраак айтканда, ТӨМдун 3.4 маселесине – ЖЭОдан эрте өлүмдөрдү кыскартуу үчүн артыкчылык аракет берүүсүнө умтулушат.

Тамеки эпидемиясы менен ийгиликтүү күрөшүү алардын атуулдарын тамеки колдонуунун зыяндуу натыйжасынан, улуттук экономиканы экономикалык жоготуулардан коргоонун эсебинен бардык өлкөлөргө пайда алып келет.

Туруктуу өнүктүрүү үчүн күн тартибинин жана анын 17-дүйнөлүк максаттарынын ой-ниети «эч ким кароосуз калбайт» деген принципке ылайык.

3.A тапшырмасынын негизги максаты –  бардык өлкөлөрдө ДСУ ТКАКты ишке ашырууну жандандыруу.

ДСУ мүчө-мамлекеттерге жана граждандык коомго тамеки өндүрүшүнүн саясий процесстерге кийлигишүүсүнө каршылык ишинде көмөк көрсөтөт, бул өз кезегинде тамекиге каршы күрөшүүдө алда канча чечкиндүү чараларды улуттук деңгээлде кабыл алууга шарт жаратат. ДСУ коомчулуктун жана өнөктөштөрдүн тамеки менен күрөшүү боюнча артыкчылыктуу иш-чараларга кенен катышуусун колдоп, болгон стратегияларды иштеп чыгуу жана ишке ашыруу үчүн, улуттук, региондук жана глобалдык күч менен катышуусуна шарт түзөт. Алардын алкагында артыкчылык тамекиге каршы күрөшүү чараларына берилет. 

Ресурстары

Тамеки тартууга көзөмөл кылуу боюнча маалыматтык баракча: Кыргызстан (http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0015/340251/Fact-Sheet-Tobacco-Control-Kyrgyzstan-R)

World No Tobacco Day (Бүткүл дүйнөлүк тамекисиз күн)

WHO Framework Convention on Tobacco Control (ДСУнун Тамекиге Каршы күрөшүү боюнча Алкактык Конвенциясы)

Tobacco Control Playbook: online tool exposing myths about tobacco (Тамекини көзөмөлдөө китеби: тамеки жөнүндө уламыштарды жокко чыгаруу онлайн куралы)