Эч ким көңүл сыртында калбаш керек – гендердик теңдик жана социалдык адилеттүүлүк принциптеринин негизинде ТӨМдү баалоо

UNCT-KG-UNW-EvaluationMember of the Parliament of the Kyrgyz Republic Ms. Ainuru Altybaeva making her opening remarks at the workshop “Building capacity of local partners in Kyrgyzstan in evaluation of SDGs with an equity-focused and gender responsive lens”. Photo: UN Women Kyrgyzstan/Meriza Emilbekova

Бириккен Улуттар Уюмуна мүчө башка өлкөлөрдөй эле Кыргызстан да 2030-жылга чейин Туруктуу Өнүгүүнүн 17 Максатын өз өлкөсүндө жайылтууга жана аларга жетүүгө милдеттенген. Бул тапшырманы ийгиликтүү аткаруу үчүн максаттарды өлкө жарандарынын керектөөлөрүнө жооп бере тургандай локалдаштыруу өтө маанилүү. Тийиштүү көрсөткүчтөрдү аныктоо, мониторинг жана баалоонун компетенттүү системасынын болгону мунун милдеттүү шарты болуп эсептелет. 2016-жылдын 13-14-сентябрь күндөрү Бишкек шаарында ушундай системага даярдык көрүү үчүн улуттук семинар өттү.

“Чечим кабыл алган адамдар менен жергиликтүү жамааттар ортосунда түшүнүктөрдөгү айырманы жеңе аларыбызга ишене турган учур келди. Буга биз ТӨМгө жетүү процессине мониторинг жана баалоо жүргүзүүгө, аны ишке ашырууга кызыкдар тараптардын кеңири чөйрөсүн тартуу жолу менен жетебиз”, - деп билдирди парламенттин депутаты Наталья Никитенко. Депутат “Гендердик теңдик жана социалдык адилеттүүлүк принциптеринин негизинде ТӨМдү баалоо үчүн улуттук потенциалды бекемдөө” темасына өткөн эки күндүк семинарда бул процесске карата кеңири улуттук жоопкерчиликке чакырды. Семинарды БУУ-Аялдар менен Мониторинг жана баалоо боюнча Улуттук тармак уюштурган болчу. Семинарга өкмөттүн, парламенттин, жарандык коомдун, эксперттик жамааттын жана эл аралык уюмдардын 73 өкүлү катышып, Туруктуу Өнүгүү Максаттарын баалоо боюнча тажрыйба алмашып, аларды талкуулашты.

Бул семинар Кыргызстан өкмөтүнүн, парламенттин, Мониторинг жана баалоо боюнча Улуттук тармактын, Кыргызстандагы БУУ-Аялдар Өлкөлүк кеңсесинин мүчөлөрүнүн биргелешкен демилгеси менен уюштурулган.

Семинар туруктуу өнүгүү жаатындагы Максаттардын күн тартиби тууралуу жалпы түшүнүктү калыптандыруу жана баалоо субъекттери ортосундагы өз ара аракеттенүүнү камсыздоо, ошондой эле бул максаттарды баалоо үчүн эффективдүү, инклюзивдүү жана ачык-айкын пайдубал түптөөгө көмөктөшүү максатын көздөдү. Мындан тышкары семинар өлкө деңгээлинде ТӨМдү баалоодо гендердик теңдик жана социалдык адилеттүүлүк принциптерин илгерилетүү үчүн жумушчу топту түзүү жана баалоо жаатында улуттук потенциалды бекемдөө максатында уюштурулду. Кыргызстан Эч Ким Көңүл Сыртында Калбаш Керек – Гендердик теңдик жана социалдык адилеттүүлүк принциптеринин негизинде ТӨМдү баалоо үчүн техникалык жардам демилгесинин алкагында бир катар семинарларды өткөрүү үчүн тандалып алынган 11 өлкөнүн бири болуп саналат. Бул семинарларды EvalPartners жана Баалоо жаатында кызматташтык боюнча Эл аралык уюмдардын (IOCE) көмөгү менен EvalGender +, БУУ-Аялдар уюштурду.

"Кыргызстан жергиликтүү ТӨМ үчүн баалоонун ишенимдүү системасын түзүүгө дарамети жетиштүү. Бул үчүн улуттук бийлик иш жүзүндөгү маалыматтарга негизделген саясатты карманат, талапка жооп берген укуктук базага ээ жана баалоо боюнча жигердүү эксперттик жамааты бар. Өлкөдө жаңы пилоттук демилгелер башталды жана бүткүл региондо мыкты практиканы жайылтуу үчүн ресурс боло ала тургандай потенциалы бар”, - деп билдирди Кыргызстандагы БУУ-Аялдар өлкөлүк кеңсесинин өкүлү Геральд Гюнтер. “Биздин милдетибиз – улуттук артыкчылыктарды тандап алуу жана процессти локалдаштыруу иштерин жыйынтыктоо, мониторинг жана баалоонун колдо болгон системасын макулдашуу, процесстин инклюзивдүүлүгүн камсыздоо жана жергиликтүү кызыкдар жактарды тартуу. Ошондой эле көңүлдү теңсиздиктин түпкү себептерине буруп, ТӨМдүн “Эч ким көңүл сыртында калбаш керек” деген ураанынын өзгөчө калктын аярлуу топторунун арасында аткарылышын камсыздоо”.

“Эл аралык коомчулук Миң жылдыктын Өнүгүү Максаттарын жайылтуу жана баалоо процессинен алынган сабактарга таяныш керек. Биз ТӨМгө мониторинг жана баалоого көңүлдү башынан эле буруп, гендердик теңдик жана бардык максаттарда теңсиздикти кыскартуу маселелери боюнча максаттарга жетүү жолунда жетишилген прогрессти баалашыбыз керек. ТӨМ үчүн улуттук баалоо системасын түзүү процесси – бул өлкөлөрдүн жетекчилиги алдындагы ыктыярдуу негизде жүргөн процесс. Ошондуктан бардык өлкөлөрдүн системалык түрдө көзөмөлдөнүп, текшериле турган Туруктуу Өнүгүү Максаттарын (ТӨМ) камсыздоо үчүн байкоо жана сереп салуу механизмдерин орнотуп алышы өтө маанилүү. Буга байланыштуу биз бул системалардагы гендердик теңдиктин жана адилеттүүлүктүн перспективаларынын интеграциясына көмөктөшүшүбүз керек. Бул иштер “Эч ким көңүл сыртында калбаш керек” ураанын камсыздоодо методологиялык кыйынчылыктарга жана саясий көйгөйлөргө көз каранды болбоого тийиш”, - деп белгиледи БУУ-Аялдар структурасынын Чыгыш Европа жана Борбор Азия боюнча Баалоо боюнча Аймактык адиси Изабель Суарес.

Семинар Гендердик теңдик жана социалдык адилеттүүлүк принциптеринин негизинде ТӨМдү баалоо боюнча колдонмонун негизинде даярдалды. Бул колдонмону EvalGender+, EvalPartners жана БУУ-Аялдар структурасынын Баалоо боюнча көз карандысыз кеңсеси биргелешип иштеп чыгышкан. Семинарлар 2030-жылга чейин туруктуу өнүгүү жаатындагы Күн тартибин, ТӨМго жетүүдө баалоонун ролун, байкоо жана сереп салуу механизмдерин, ошондой эле ТӨМдү баалоодо гендердик теңдиктин жана социалдык адилеттүүлүктүн өзөктүк принциптеринин интеграциясын камтыды. Соңку практикалык сессияда катышуучулар улуттук баалоо системасында гендердик теңдик жана социалдык адилеттүүлүк принциптерин интеграциялоо үчүн мүмкүнчүлүктөрдү жана тапшырмаларды аныкташты. Ошондой эле алар ТӨМдү баалоодо бул принциптерди өлкөнүн улуттук баалоо системасына кантип интеграциялаш керектиги тууралуу сунуштарды иштеп чыгышты.

Атүгүл 2016-жылдын 15-17-сентябрь күндөрү өткөн кийинки семинарында КР Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлигинин, КР Улуттук статистика комитетинин башкы адистери, ошондой эле КР Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлиги үчүн 2016-2017-жылдарга ТӨМго мониторинг жүргүзүү жана баалоо боюнча пилоттук планды иштеп чыгууга кесипкөй баалоочулар да катышты. ТӨМ үчүн мониторинг жана баалоонун эффективдүү системаларын түзүүдө башка министрликтердин жана ведомстволордун аракеттери тууралуу маалымат берүү максатында бул иштен кийинки сунуштамалар Кыргызстандын өкмөтүнө жана парламент депутаттарына жиберилди. Бул узак процесстеги алгачкы кадамдар болгонуна карабастан семинар көп тармактуу талкуулар үчүн платформа болуп берип, өкмөткө, парламентке, эксперттик жамаатка жана жарандык коомго ТӨМдү локалдаштыруу, жайылтуу жана баалоо боюнча сунуштарды жиберди. Мындан тышкары семинарда ТӨМдү баалоодо гендердик теңдик жана социалдык адилеттүүлүк принциптерин жайылтуу боюнча чемпион боло алышы үчүн Кыргызстанда жагымдуу шарттар бар деген жалпы тыянак чыгарылды.