Региондо жугуштуу эмес оорулардын тобокелдик факторлору боюнча маалыматтык базаны бекемдөө

Registration of vaccination

Эрежеге ылайык, жугуштуу эмес оорулардын натыйжасында өлүмдүн жана оорулардын деңгээлине карата маалыматтарды жарандык абалдын актыларын каттоо системасын колдонуу менен алса болот. Бул системалар ДСУнун Европалык регионунун мүчө мамлекеттеринде иштеп келет. Анткен менен тобокелдик факторлору боюнча маалымат анчалык жеткиликтүү эмес. Бул болсо ошол маалыматтарды алуу үчүн альтернативалык булактарын колдонуу зарылчылыгын пайда кылды. ДСУнун сурамжылоо изилдөөлөрүн өткөрүүгө карата этап-этабы менен ыкмасы (STEPS) жугуштуу эмес оорулардын тобокелдик факторлоруна жана саламаттык сактоону башкарууга эпидкөзөмөлдү жана мониторингди бекемдөөнүн экономикалык жактан эффективдүү жолу болуп саналат. ДСУнун эпидкөзөмөлгө этап-этабы менен өтүү ыкмасы (STEPS) – бул маалыматтарды чогултуу, анализ жүргүзүү жана ошол маалыматтарды ДСУга мүчө мамлекеттердин арасында жайылтуу боюнча жөнөкөй, стандартташтырылган усулу. Стандарттык суроолор жана протоколдор бардык мамлекеттерге STEPS ыкмасын ишке ашыруунун натыйжасында алынган маалыматтарды өлкө ичиндеги тенденцияларга мониторинг жүргүзүү үчүн гана эмес, ошону менен бирге башка өлкөлөрдөгү кырдаалды салыштыруу үчүн да колдонууга жардам берет.

STEPS ыкмасын ишке ашырууга барган сайын улам көбүрөөк өлкөнүн тартылуусу Орусия Федерациясынын борбор калаасы Москвада ДСУнун жугуштуу эмес оорулар (ЖЭО) боюнча долбоорун жүзөгө ашыруунун алкагында мүмкүн болду. 2013-2014-жылдары сурамжылоо изилдөөлөрүн өткөрүүгө карата STEPS ыкмасы Региондун төрт өлкөсүндө – Кыргызстанда, Молдова Республикасында, Түркмөнстанда жана Өзбекстанда ишке ашырылды. Атүгүл 2015-жылы ДСУнун техникалык колдоосу менен бул ыкманы ДСУнун Европа регионундагы дагы беш мүчө мамлекетте ишке ашыруунун экинчи фазасы үчүн пландары иштелип чыкты.

2016-жылдын июнь айында Грузиянын Эмгек, саламаттык сактоо жана социалдык иштер боюнча министрлиги Ооруларды көзөмөлдөө жана коомдук саламаттык сактоо боюнча Улуттук борбордун базасында биринчи кезекте сурамжылоо изилдөөлөрүн жүргүзүү боюнча окуу курсун өткөрүп, жеринде маалыматтарды чогултууну демилгеледи. Бул иштер 18-69 жаштагылардын ичинен репрезентативдүү ылгап алуу менен, алардын арасында жугуштуу эмес оорулардын түрдүү жүрүм-турумдук, физикалык жана биохимиялык тобокелдик факторлорун аныктоо максатында жасалды. Армениянын Саламаттык сактоо министрлиги Грузиянын жолун жолдоп, августтун ортосунда окуу өткөрдү жана жеринде жасалчу иштерди 2016-жылдын ноябрь айында бүтүрүүнү пландоодо. Мындан тышкары Беларус жана Тажикстан да окууларды баштап, бул ыкманы октябрда ишке ашырууну жана бул багыттагы иштерди жылдын этегине чейин аяктоону пландап жатат.

Өз кезегинде 2015-жылдын башында Казакстан STEPS усулдарын жана аспаптарын колдонуу менен субулуттук баалоо жүргүзө баштады. Башка өлкөлөрдө сурамжылоо изилдөөлөрүн өткөрүү боюнча пландарды ишке ашыруу жакынкы жылдары да уланат. Бул иш-чаралардын жардамы менен Европа регионунун калкынын тобокелдик факторлору боюнча маалымат базасы олуттуу түрдө кеңейүүдө. Бул болсо алдын алуу жана контролдоо жаатындагы прогресске мониторинг жүргүзүүгө жол ачат. Муну менен ЖЭОго эпидемиологиялык көзөмөлдү жакшыртуу боюнча ДСУнун жана Бириккен Улуттар Уюмунун милдеттенмелери аткарылууда.

Прогресске мониторинг жүргүзүүгө болгон глобалдык муктаждыкка жооп

ЖЭО коомдук саламаттык сактоо жаатындагы көйгөйлөрдүн бирине айланып, өтө тынчсыздандыруусуна жооп катары, ошондой эле мүчө мамлекеттердеги кырдаалды жакшыртуу жана учурдагы тенденцияларды өзгөртүү боюнча аракеттерди көбөйтүү үчүн ДСУ жана Бириккен Улуттар Уюму жугуштуу эмес ооруларды алдын алуу жана күрөшүү боюнча ДСУнун Глобалдык аракеттер планын, БУУнун Саясий декларациясын иштеп чыгышты. Ошондой эле 2014-жылы өткөн БУУнун Башкы Ассамблеясынын ЖЭОну алдын алуу жана алар менен күрөшүү жаатында жетишилген прогресске ар тараптуу сереп жасоо жана баалоо боюнча жогорку деңгээлдеги кеңешмесинин жыйынтыктоочу документин даярдашты.

ЖЭОго, Ден соолук-2020 европалык саясаттын негиздерине жана Туруктуу өнүгүү максаттарына мониторинг жүргүзүүнүн глобалдык механизмдеринин алкагында глобалдык жана улуттук деңгээлде прогресске мониторинг жүргүзүү үчүн бир катар максаттуу багыттар жана индикаторлор сунушталган. Анткен менен мониторингди талаптагыдай жүргүзүү үчүн өлкөлөргө жугуштуу эмес оорулардын айынан өлүмдөрдүн жана оорулардын жогорку деңгээлинин кесепеттери, ЖЭО тобокелдик факторлорунун жайылуусу, ошондой эле ЖЭОну алдын алуу жана аны менен күрөшүү үчүн саламаттык сактоо системасынын потенциалы жана жооп чаралары тууралуу жаңы маалыматтар зарыл.

Мүчө-мамлекеттерде ЖЭОго мониторингди жана эпидкөзөмөлдү бекемдөө ДСУнун Европа регионундагы негизги милдеттеринин бири болуп эсептелет. Бул багыттагы техникалык колдоону ДСУнун Копенгагендеги Регионалдык бюросу жүзөгө ашырат. Ошондой эле Орусия Федерациясынын өкмөтүнүн грантынын эсебинен Москвадагы ЖЭО боюнча долбоордун алкагында колдоо көрсөтүлүп келатат.