Туруктуу өнүгүү максаттары 2030

25-сентябрда БУУга мүчө мамлекеттер 2030-жылга чейин туруктуу өнүгүү жаатында күн тартибин кабыл алышкан. Ал жакырчылыкты жоюуга, планетанын ресурстарын сактоого жана бардыгы үчүн бакубат турмушту камсыздоого багытталган бир катар максаттарды камтыйт. 17 Максаттын ар бири 15 жылдын  ичинде жетүүгө тийиш болгон бир катар көрсөткүчтөрдү камтыйт.

Туруктуу өнүгүү жаатындагы Максаттарга жетүү үчүн өкмөттөрдүн, жеке сектордун, жарандык коомдун жана Жер шарынын жашоочуларынын биргелешкен аракеттери зарыл.

Бул процесске катышкыңыз келеби? Анда бул үчүн адегенде ушул Максаттар тууралуу досторуңузга айтып бериңиз.

17 Туруктуу өнүгүү максаттары 2030

  • ТӨМ 1: Жакырчылыкты жоюу

    1990-жылдан тартып, өтө жакыр жашаган адамдардын саны эки эсе азайды. Бул зор жетишкендикке карабастан, өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө ар бир бешинчи адам күнүнө, Америка доллары менен эсептегенде, 1,25 долларды түзгөн акча каражатына жашайт, миллиондогон адам бул суммадан анча-мында ашкан суммага жашап келе жатат, көптөрү кайрадан терең жакырчылыкка кирип кетүү коркунучу астында турушат.

  • ТӨМ 2: Ачкачылыкты жеңүү

    Тамактануу азыктарын өстүрүү, аларды бөлүштүрүү жана керектөөгө карата мамиле кылууну кайрадан карап чыгуу мезгил келди.

  • ТӨМ 3: Жакшы ден соолук жана бакубаттуулук

    Ар бир адамга туура жашоону жана бардык куракта бакубаттуулукту камсыз кылуу – бул туруктуу өнүгүүнүн өтө маанилүү бир бөлүгү. Жашоонун узактыгын камсыз кылууга, энелер жана балдар өлүмүнүн кеңири тараган себептерин азайтууга маанилүү чаралар көрүлгөн. Таза ичүүчү сууга жетүү жана санитария чөйрөлөрүндө, безгек (малярия), кургак учук (туберкулез), полиомиелит менен ооруп калышын азайтуу, ошону менен бирге ВИЧ/СПИД инфекциясынын таралышын төмөндөтүү чөйрөлөрүндө кыйла ийгиликтер байкалууда. Бирок оорулардын кеңири спектрин толугу менен жоюу, саламаттык сактоо чөйрөсүндөгү көптөгөн жана ар түрдүү жаңы, ошондой эле эски маселелерди чечүү үчүн алда канча көп аракет талап кылынат.

  • ТӨМ 4: Сапаттуу билим

    Сапаттуу билим алуу адамдардын жашоо шарттарын жакшыртууга жана туруктуу өнүгүүнү камсыз кылууга негиз түзөт. Бардык деңгээлдерде билим алууга жетүүнү кеңейтүү, өзгөчө аялдарды жана кыздарды мектеп билими менен камсыздоо чөйрөлөрүндө зор ийгиликтер белгиленүүдө. Базалык сабаттуулук деңгээлинин кыйла өсүшү байкалууда, бирок бардык катмарлар үчүн билим берүүнү камсыз кылуу үчүн мындан да чечкиндүү чаралар талап кылынууда. Мисалы, дүйнөдө баштапкы билимге жетүү үчүн эркек балдарга да, кыздарга да бирдей шарттар түзүлгөн, бирок айрым гана өлкөлөр билим берүүнүн бардык деңгээлдеринде түзүлгөн шарттардан пайдалана алышат.

  • ТӨМ 5: Гендердик теңдик

    Миң жылдык өнүгүүнүн декларациясында белгиленген Өнүгүү максаттарынын алкагында гендердик теңдикти камсыз кылуу чөйрөсүндө белгилүү бир ийгиликтер байкалууда (анын ичинде эркек балдарга да, кыздарга да баштапкы билим алууга бирдей жетүү мүмкүнчүлүгү берилген), бирок дүйнөдө бардык жерде аялдар жана кыздар мурдагыдай эле теңсиздиктен (дискриминациядан) жана зордуктан жабыркагандыгы белгиленүүдө.

  • ТӨМ 6: Таза суу жана санитария

    Биз каалаган дүйнөдө жашоонун ажырагыс бөлүгү – бул ар бир адам үчүн таза жана жеткиликтүү ичүүчү суунун бар болушу. Мындай кыялга жетүү үчүн жер үстүндөгү таза ичүүчү суунун көлөмү жетиштүү. Бирок ойдогудай уюштурулбаган экономиканын, начар инфраструктуранын кесепетинен миллиондогон адамдар, көбүнчөсү балдар суу менен камсыздоонун, санитария менен гигиенанын начарлыгынан пайда болгон оорулардан көз жумушат.

  • ТӨМ 7: Арзан жана таза энергия

    Азыркы дүйнө кабылган негизги маселелер менен мүмкүнчүлүктөр үчүн энергия зор мааниге ээ. Кайсы гана чөйрө болбосун, жумушчу орунбу, коопсуздукпу, климаттын өзгөрүшүбү, азык өнүмдөрүн өндүрүүбү же кирешенин көбөйүшүбү, бардык чөйрөлөрдө энергия булактарына жетүү –бул негизги жана чечүүчү фактор.

  • ТӨМ 8: Жакшы жумуш жана экономикалык өсүү

    Дүйнө жүзүндөгү калктын жарымы мурдагыдай эле күнүнө орто эсеп менен АКШнын 2 долларына барабар болгон суммага жан сактайт. Көп жерде жумуштун бар болушу жакырчылыктан арылтпайт. Максатка жетүүнүн жай жана текши болбогон жолу жакырчылыкты жоюуга багытталган социалдык-экономикалык саясатты кайрадан карап чыгууга жана күчтөнтүүгө түрткү берет.

  • ТӨМ 9: Индустрия, инновация жана инфраструктура

    Инфраструктурага: транспортко, ирригациялык системаларга, энергияны үнөмдөөгө, маалыматтык жана коммуникациялык технологияларга инвестициялоо – көпчүлүк өлкөлөрдө коомчулуктардын туруктуу өнүгүшүн, укуктарынын жана мүмкүнчүлүктөрүнүн кеңейишин камсыз кылуудагы негизги шарт.

  • ТӨМ 10: Теңсиздикти азайтуу

    Эл аралык коомчулук адамдарды жакырчылыктан арылтуу үчүн көп аракеттерди жасады. Өзгөчө аярлуу абалдагы өлкөлөр – начарыраак өнүккөн, өнүгүп келе жаткан жана деңиздерге чыгуу жолу жок өлкөлөр жана аралдардагы майда өнүгүп келе жаткан өлкөлөр – жакырчылыктан арылуу үчүн чараларды көрүүдө.

  • ТӨМ 11: Туруктуу шаарлар жана жамааттар

    Шаарлар – интеллектуалдык ишмердүүлүктүн, соода, маданият, илим, өндүрүштүк эмгектин, социалдык өнүгүүнүн жана көптөгөн башка маанилүү нерселердин борбору болуп эсептелет. Оң өнүгүү өңүтүнөн алып караганда, шаарлар адамдарга социалдык жана экономикалык жактан өнүгүүгө шарт түзө алат.

  • ТӨМ 12: Жоопкерчиликтүү керектөө жана өндүрүш

    Туруктуу керектөө жана өндүрүш – ресурстардын жана энергиянын натыйжалуу пайдаланышын, туруктуу инфраструктуранын түзүлүшүн, негизги социалдык тейлөө кызматтарына жетүүнү камсыз кылууну, “жашыл” жана жакшы жумушчу орундарын жана бардык адамдар үчүн жашоонун жогорку сапатын талап кылат.

  • ТӨМ 13: Климаттык өзгөрүү менен күрөш

    Адамдын ишмердүүлүгүнө байланыштуу пайда болгон парник газдарынын деңгээли тарыхый максимумуна жетти. Экономикалык өсүү жана калктын санынын көбөйүшү менен шартталган климаттын өзгөрүлүшү ар бир өлкөдө, ар бир континентте адамга жана табигый системаларга кең таасирин тийгизүүдө.

  • ТӨМ 14: Суунун астындагы жашоо

    Дүйнөлүк океандар, алардын температурасы, аларда өтүп жаткан химиялык процесстер, агымдары жана жалпы жашоосу глобалдуу системалардын аракеттерин аныктап, Жер шарын адамзаттын жашоосу үчүн жарактуу кылат.

  • ТӨМ 15: Жердин үстүндөгү жашоо

    Токойлор жер бетинин 30% ээлейт. Алар азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылып, жан сактоого жай гана бербестен, токойлор климаттын өзгөрүлүшү менен күрөшүүдө эң эле маанилүү ролду ойнойт, биологиялык ар түрдүүлүктү сактоого жардам берет жана ошол токойлордо жашаган элдердин үйү болуп эсептелет. Жыл сайын он үч миллион гектар токой аянтын жок кылабыз, ал эми туруктуу негиздеги кургак аймактардагы жерлердин жакырлануусу 3,6 миллиард гектар жердин чөлгө айлануусуна алып келди.

  • ТӨМ 16: Тынчтык, акыйкаттык жана натыйжалуу институттар

    Туруктуу өнүгүүнүн максаттарынын арасынан 16-максат туруктуу өнүгүүнүн кызыкчылыктарын, бардык адамдардын акыйкаттыкка жетүүсүн, бардык деңгээлдерде натыйжалуу жана эл алдында иш баяндарын тапшырып туруучу мекемелердин түзүлүшүн көздөп, тынчтыкка умтулган жана ачык коомдордун жаралышына көмөктөшүүнү талап кылат.

  • ТӨМ 17: Жалпы максаттар үчүн өнөктөштүк

    Туруктуу өнүгүү чөйрөсүндөгү күн тартибин турмушка ийгиликтүү ашыруу глобалдуу, аймактык жана жергиликтүү деңгээлдердеги өкмөттөрдүн, жеке сектордун жана жарандык коомдун ортосундагы бардык тармактарды камтыган жана планетабыздын, жалпы эле адамзаттын кызыкчылыктарын канааттандырууга багытталган, ошого негизделген принциптер менен баалуулуктарга, жалпы максаттарга жана көз караштарга негизделген шериктештик мамилелерисиз мүмкүн эмес.

Миң жылдык өнүгүү максаттары жөнүндө бул жерден окуса болот.